زهد و مكاشفه

بحار الأنوار عن سَلاّم : كنتُ عند أبي جعفرٍ عليه السلام فَدَخَلَ علَيهِ حُمرانُ بنُ أعيَنَ فَسَأَلَهُ عن أشياءَ ، فلَمّا هَمَّ حُمرانُ بالقِيامِ قالَ لأبي جعفرٍ عليه السلام : اُخبِرُكَ أطالَ اللّه ُ بَقاكَ و أمتَعَنا بِكَ أنّا نَأتِيكَ فما نَخرُجُ مِن عندِكَ حتّى تَرِقَّ قُلوبُنا و تَسلُوَ أنْفُسُنا عنِ الدنيا ، و يَهُونَ علَينا ما في أيدِي الناسِ مِن هذِهِ الأموالِ ، ثُمّ نَخرُجُ مِن عِندِكَ فإذا صِرنا مَعَ الناسِ و التُّجّارِ أحبَبنا الدنيا! قالَ : فقالَ أبو جعفرٍ عليه السلام : إنّما هِي القُلوبُ مَرَّةً يَصعُبُ علَيها الأمرُ و مَرَّةً يَسهُلُ
ثمّ قال أبو جعفر عليه السلام : أما إنّ أصحابَ رسولِ اللّه ِ صلى الله عليه و آله قالوا : يا رسولَ اللّه ِ ، نَخافُ علَينا النِّفاقَ ! قالَ : فقالَ لَهُم : و لِمَ تَخافُونَ ذلكَ؟
قالوا : إنّا إذا كُنّا عِندَكَ فَذَكَّرتَنا ، رُوِعْنا وَ وَجِلنا و نَسِينا الدنيا و زَهِدنا فيها حتّى كَأنّا نُعايِنُ الآخِرَةَ و الجَنَّةَ و النارَ ، و نحنُ عِندَكَ
و إذا دَخَلنا هذهِ البُيوتَ و شَمَمْنا الأولادَ و رَأينا العِيالَ و الأهلَ و المالَ يَكادُ أن نُحَوَّلَ عنِ الحالِ التي كُنّا علَيها عندَكَ، و حتّى كأنّا لَم نَكُن عَلى شَيءٍ ، أ فَتَخافُ
علَينا أن يكونَ هذا النِّفاقَ؟
فقالَ لَهُم رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : كَلاّ ، هذا مِن خُطُواتِ الشيطانِ لِيُرَغِّبَكُم في الدنيا ، و اللّه ِ لَو أنَّكُم تَدُومُونَ على الحالِ التي تَكُونُونَ علَيها و أنتُم عِندِي في الحالِ التي وَصَفتُم أنفُسَكُم بها لَصافَحَتكُمُ المَلائكةُ و مَشَيتُم عَلَى الماءِ . .

بحار الأنوار ـ به نقل از سلاّم ـ : خدمت امام باقر عليه السلام بودم كه حمران بن اعين وارد شد و سؤالاتى كرد و وقتى خواست برخيزد به امام عليه السلام عرض كرد : خداوند به شما عمر طولانى دهد و ما را از وجودتان بهره مند سازد ، مى خواهم مطلبى عرض كنم، و آن اين است كه وقتى خدمت شما مى آييم، تا زمانى كه در محضر شما هستيم، رقّت قلب داريم و جان هايمان به دنيا بى رغبت است و مال و ثروت مردم برايمان ارزش و اهمّيتى ندارد ، اما همين كه شما را ترك مى كنيم و به ميان مردم و كسبه و تجّار مى رويم ، دوباره دنيا دوستى به سراغمان مى آيد
امام باقر عليه السلام فرمود : دلها چنين هستند . گاه كار بر آنها دشوار مى شود و گاه آسان مى گردد
سپس امام عليه السلام فرمود : اصحاب رسول خدا صلى الله عليه و آله به آن حضرت عرض كردند : اى رسول خدا! از نفاق بر خود مى ترسيم! رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود : چرا از آن مى ترسيد؟ عرض كردند : ما وقتى در محضر شما هستيم و ما را موعظه مى فرمايى، بيم و ترس [از خدا و آخرت ]دلمان را فرا مى گيرد و دنيا را فراموش مى كنيم و به آن بى رغبت مى شويم، چنان كه گويى آخرت و بهشت و دوزخ را با چشم مى بينيم . اما همين كه به خانه هاى خود مى رويم و بوى فرزندانمان به مشاممان مى خورد و زن و بچه و ثروت را مى بينيم، از آن حال و وضعى كه در خدمت شما داشتيم تقريبا برمى گرديم ، به طورى كه گويى اصلاً آن حالت را نداشته ايم. آيا از اين حالت، بيم نفاق بر ما داريد؟
رسول خدا صلى الله عليه و آله به آنان فرمود : هرگز ؛ اين از گامهايى است كه شيطان بر مى دارد، تا شما را به دنيا راغب سازد . به خدا قسم اگر همان حالت نزد من را در خانه هايتان نيز داشتيد ، فرشتگان با شما دست مى دادند و بر روى آب راه مى رفتيد .

نمایش منبع

تنبيه الخواطر عن حَنظلةَ الكاتبِ الاُسَيديّ ـ و كانَ مِن كُتّابِ النبيِّ صلى الله عليه و آله ـ : كُنّا عندَ النبيِّ صلى الله عليه و آله فَذَكَّرَنا الجنّةَ و النارَ حتّى كَأنّا رَأيُ عَينٍ ، فقُمتُ إلى أهلِي و وُلْدِي فَضَحِكتُ و لَعِبتُ فَذَكَرتُ الذي كُنّا فيه ، فَخَرَجتُ فَلَقِيتُ أبا بكرٍ فقلتُ : نافَقتُ يا أبا بكرٍ ! قال : و ما ذاك ؟ قلتُ : نكونُ عندَ النبِيّ صلى الله عليه و آله يُذَكِّرُنا الجَنَّةَ و النارَ كَأنّا رَأيُ عَينٍ فإذا خَرَجنا مِن عِندِهِ عافَسْنا الأرواحَ و الأزواجَ و الأولادَ و الضَّيعاتِ فَنَسِينا
فقال أبو بكرٍ : إنّا لَنَفعَلُ ذلكَ
فَأتَيتُ النبيَّ صلى الله عليه و آله ، فَذَكَرتُ لَهُ ذلكَ فقالَ : يا حنظلةُ ، لَو كُنتُم عند أهلِيكُم كما تَكُونُونَ عِندي لَصافَحَتكُمُ المَلائكةُ على فُرُشِكُم و في الطَّريقِ ، يا حَنظلةُ ساعَةً و ساعَةً .

تنبيه الخواطر ـ به نقل از حنظله اُسَيدى از كاتبان پيامبر صلى الله عليه و آله ـ : در خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله بوديم و آن حضرت از بهشت و دوزخ برايمان گفت ، چندان كه گويى آنها را با چشم مى ديديم . [در پايان مجلس] من برخاستم و پيش زن و بچه ام رفتم و شروع كردم به گفتن و خنديدن و شوخى كردن . ناگاه به ياد سخنان پيامبر و حالتى كه به ما دست داده بود ، افتادم . از خانه بيرون آمدم و ابو بكر را ديدم و به او گفتم : اى ابو بكر! گرفتار نفاق شده ام . ابو بكر پرسيد : كدام نفاق؟ گفتم : وقتى در خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله هستيم و از بهشت و دوزخ برايمان مى گويد ، حالتى به ما دست مى دهد كه گويى بهشت و جهنّم را مى بينيم ، اما چون از خدمت آن حضرت مى رويم ، به زنها و بچه ها و مال و مَنال خود سرگرم مى شويم و [همه آن سخنان را ]فراموش مى كنيم
ابو بكر گفت: ما نيز همين حالت را داريم
من خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله رسيدم و موضوع را براى آن حضرت گفتم ؛ فرمود : اى حنظله! اگر نزد خانواده خود نيز همان حالتى را مى داشتيد كه نزد من داريد ، هر آينه فرشتگان در بستر شما و در كوچه و گذرگاه با شما دست مى دادند . اى حنظله! آدمى هر ساعتى حالتى دارد .

نمایش منبع

المسيحُ عليه السلام ـ لَمّا قالَ الحَواريُّونَ لَهُ : ما لكَ تَمشِي على الماءِ و نحنُ لا نَقدِرُ على ذلكَ ؟! ـ : و ما مَنزِلَةُ الدِّينارِ و الدِّرهَمِ عِندَكُم ؟ قالوا : حَسَنٌ ، قالَ : لكِنَّهُما عِندِي و المَدَرَ سَواءٌ .

مسيح عليه السلام در پاسخ به حواريان كه عرض كردند : چرا تو بر آب راه مى روى و ما نمى توانيم؟ فرمود : به نظر شما درهم و دينار چگونه است؟ عرض كردند : ارزشمند هستند . مسيح عليه السلام فرمود : اما در نظر من ارزش آنها با كلوخ يكسان است.

نمایش منبع